Νέο κληρονομικό δίκαιο 2026: Τι αλλάζει σε διαθήκες, κληρονομίες και περιουσιακή διαδοχή;

Από τον Σεπτέμβριο του 2026, το νομικό τοπίο γύρω από την κληρονομική διαδοχή, τις διαθήκες και τη διαχείριση της περιουσίας στη χώρα μας αλλάζει ριζικά. Το γραφείο μας έχει ετοιμάσει έναν αναλυτικό οδηγό με τη μορφή 10 ερωταπαντήσεων, προκειμένου να σας ενημερώσει έγκυρα και με απόλυτη νομική ακρίβεια για το πώς αυτές οι αλλαγές επηρεάζουν τον περιουσιακό σας προγραμματισμό. Οι αλλαγές αυτές καθιστούν αναγκαία την έγκαιρη και ψύχραιμη προσαρμογή των πολιτών στα νέα δεδομένα, προκειμένου να αποφευχθούν νομικές παγίδες και να θωρακιστούν αποτελεσματικά τα περιουσιακά συμφέροντα της οικογένειας. Στον οδηγό που ακολουθεί, απαντούμε αναλυτικά σε 10 καίρια ερωτήματα, συγκεντρώνοντας όλες τις κρίσιμες πληροφορίες που πρέπει να γνωρίζετε ενόψει της εφαρμογής των νέων διατάξεων.

1.Πότε τίθεται σε εφαρμογή το νέο κληρονομικό δίκαιο και σε ποιους τομείς εστιάζει;

Το νέο νομικό πλαίσιο που διέπει τις κληρονομικές σχέσεις ξεκινά να εφαρμόζεται επίσημα από τον Σεπτέμβριο του 2026. Πρόκειται για μια κομβική χρονική στιγμή, καθώς τίθενται σε εφαρμογή σημαντικές διατάξεις που αφορούν το νέο πλαίσιο για τις κοινωφελείς περιουσίες, τα ιδρύματα, τις σχολάζουσες κληρονομίες και τις δωρεές προς το Δημόσιο.Ενόψει της επίσημης έναρξης ισχύος, η έγκαιρη συμβουλευτική καθίσταται απαραίτητη.

Οι νέες ρυθμίσεις έρχονται να επικαιροποιήσουν νομικές διαδικασίες δεκαετιών. Η αναθεώρηση αυτή κρίθηκε τεχνικά αναγκαία, προκειμένου η νομοθεσία να ευθυγραμμιστεί με τις σύγχρονες πρακτικές συναλλαγών και τη σημερινή οργάνωση των περιουσιακών σχέσεων.Οι ενδιαφερόμενοι οφείλουν να κατανοήσουν τα νέα δεδομένα προκειμένου να θωρακίσουν νομικά τις περιουσίες τους, αναζητώντας καθοδήγηση από εξειδικευμένους επαγγελματίες του δικαίου.

Βασικός άξονας των αλλαγών είναι η απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών. Παράλληλα, εισάγονται νέοι κανόνες λειτουργίας που αποσκοπούν στην εξασφάλιση μεγαλύτερης ασφάλειας δικαίου γύρω από τις διαθήκες και την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή.Μια εξίσου σημαντική παράμετρος είναι η νομική προστασία απέναντι σε επαχθείς καταστάσεις, όπως τα υπέρογκα χρέη, τα οποία συχνά συνοδεύουν μια κληρονομιά. Το στοιχείο αυτό διευκολύνει δραστικά τους κληρονόμους στη διαχείριση του καθαρού ενεργητικού.

2.Ποιες ακριβώς αλλαγές επέρχονται στη διαδικασία σύνταξης των διαθηκών;

Οι διαδικασίες για τη σύνταξη διαθήκης απλοποιούνται και εξορθολογίζονται σημαντικά βάσει του νέου νομοσχεδίου. Ειδικότερα, η δημόσια διαθήκη μετατρέπεται πλέον σε ένα ευέλικτο νομικό εργαλείο, μειώνοντας τα τυπικά εμπόδια που συχνά δυσκόλευαν τον διαθέτη.Παράλληλα, η δημοσίευση των διαθηκών θα πραγματοποιείται στο εξής από τους αρμόδιους συμβολαιογράφους μέσω της σχετικής πλατφόρμας του Μητρώου Διαθηκών. 

Όσον αφορά τη μυστική διαθήκη, η νέα νομοθεσία εισάγει έναν απαρέγκλιτο κανόνα εγκυρότητας. Για την έγκυρη σύνταξή της, θα απαιτείται ρητά η παρουσία δύο μαρτύρων, αυξάνοντας με αυτόν τον τρόπο τη διαφάνεια της διαδικασίας.Οι παραδοσιακές ιδιόγραφες διαθήκες εξακολουθούν να αναγνωρίζονται και να διατηρούνται στο νομικό μας σύστημα. Ωστόσο, αναμένεται να υπόκεινται πλέον σε αυστηρότερους ελέγχους, προκειμένου να αποτρέπονται νομικά σφάλματα ή φαινόμενα προσβολής του κύρους τους.

Μία πολύ σημαντική προσθήκη είναι η πρόβλεψη για συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού με πρακτικές δυσκολίες. Συγκεκριμένα, θεσπίζεται ειδική νομική διαδικασία για άτομα που αντιμετωπίζουν σοβαρή αναπηρία λόγου, διευκολύνοντας την έκφραση της τελευταίας τους βούλησης.Οι τεχνικές αυτές αλλαγές καθιστούν αναγκαίο τον ορθό σχεδιασμό κατά τη διατύπωση.

3.Υπάρχουν νεότερα όρια ηλικίας ή περιορισμοί ως προς την ικανότητα σύνταξης διαθήκης;

Το ζήτημα της δικαιοπρακτικής ικανότητας του διαθέτη αναθεωρείται σε μεγάλο βαθμό. Η πλέον αξιοσημείωτη αλλαγή είναι η μείωση του ηλικιακού ορίου, καθώς δικαίωμα σύνταξης διαθήκης αποκτούν πλέον και τα άτομα που έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους.Με αυτόν τον τρόπο ο νομοθέτης επιθυμεί να διευρύνει τον θεσμό της διαθήκης τονώνοντας την σημασία αυτής.

Η συγκεκριμένη νομική ρύθμιση παρέχει ευελιξία σε ανηλίκους που ενδεχομένως διαθέτουν ατομική περιουσία, να ρυθμίσουν την τύχη της εγκαίρως. Παράλληλα, όμως, ο νόμος εισάγει και πολύ αυστηρούς προστατευτικούς περιορισμούς, ως δικλείδα ασφαλείας.Συγκεκριμένα, απαγορεύεται στο εξής ρητά η σύνταξη διαθήκης υπέρ προσώπων που εργάζονται ως προσωπικό σε νοσοκομεία, οίκους ευγηρίας και ιδρύματα περίθαλψης, εφόσον πρόκειται για τον χώρο όπου νοσηλεύεται ή διαμένει μόνιμα ο διαθέτης.

Ο νομικός αυτός περιορισμός θεσπίστηκε με αποκλειστικό σκοπό να διασφαλίσει το αδιάβλητο της διαδικασίας. Στόχος είναι να αποφευχθεί οποιαδήποτε αθέμιτη επιρροή ή λήψη αποφάσεων υπό καθεστώς ψυχολογικής πίεσης λόγω της κατάστασης υγείας.Οποιαδήποτε παράβαση των παραπάνω όρων θα επιφέρει την απόλυτη ακυρότητα της διαθήκης. Για τον λόγο αυτό, η αυστηρή νομική καθοδήγηση κατά τη νοσηλεία ενός ατόμου που επιθυμεί να διαθέσει την περιουσία του, είναι πλέον υποχρεωτική.

4.Πώς διαμορφώνονται τα κληρονομικά ποσοστά των συζύγων όταν δεν υπάρχει διαθήκη;

Η εξ αδιαθέτου διαδοχή, η οποία εφαρμόζεται αυτεπάγγελτα όταν ο θανών δεν έχει αφήσει διαθήκη, τροποποιείται σημαντικά όσον αφορά τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου. Στην περίπτωση που υπάρχει μόνο ένα παιδί στην οικογένεια, το μερίδιο του συζύγου αυξάνεται στο 1/3 της συνολικής κληρονομιάς.Το ποσοστό πλέον διαμορφώνεται με σταθερό τρόπο, σε αντίθεση με ό, τι ίσχυε κατά το παρελθόν.

Εάν, ωστόσο, υπάρχουν περισσότερα από ένα παιδιά, ο νομικός κανόνας διαφοροποιείται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το κληρονομικό μερίδιο του επιζώντος συζύγου παραμένει αμετάβλητο στο ποσοστό του 1/4 επί της κληρονομιαίας περιουσίας.Η πιο δραστική ανατροπή παρατηρείται ωστόσο στις περιπτώσεις όπου ο θανών δεν καταλείπει τέκνα. Υπό το νέο καθεστώς, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία (100%), αποκλείοντας γονείς ή λοιπούς συγγενείς του θανόντος.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι εξαλείφεται η μέχρι πρότινος κοινή πρακτική της αναγκαστικής συνιδιοκτησίας του συζύγου με τα αδέλφια ή τους γονείς του εκλιπόντος. Η περιουσία διατηρείται ακέραιη, απλοποιώντας την επόμενη μέρα των περιουσιακών σχέσεων. Αυτή η μεταβολή των ποσοστών δημιουργεί νέα δεδομένα στην κτηματολογική και συμβολαιογραφική πρακτική. Κάθε υπηρεσία νομικού σχεδιασμού οφείλει πλέον να βασίζεται αποκλειστικά σε αυτούς τους νέους προβλεπόμενους υπολογισμούς.

5.Τι ισχύει πλέον για τους συντρόφους με σύμφωνο συμβίωσης ή όσους συζούν ελεύθερα;

Το νομικό πλαίσιο αναδιαμορφώνεται προκειμένου να ρυθμίσει όλες τις αναγνωρισμένες μορφές συμβίωσης. Πλέον, ρητά προβλέπονται τα ίδια ακριβώς κληρονομικά δικαιώματα για όσους έχουν συνάψει επίσημο σύμφωνο συμβίωσης, όπως ισχύει και για τους εγγάμους.Συνεπώς, η νομοθετική εξομείωση του συμφώνου συμβίωσης με τον θεσμό του γάμου φαίνεται να πραγματοποιεί σταθέρα βήματα προόδου ως προς όλους τους τομείς του δικαίου.

Ακόμη σημαντικότερη είναι η νομική πρόβλεψη για περιπτώσεις προσώπων που βρίσκονται σε καθεστώς ελεύθερης συμβίωσης, χωρίς να έχουν τελέσει γάμο ή σύμφωνο. Στον σύντροφο αυτό αναγνωρίζονται πλέον κληρονομικά δικαιώματα υπό συγκεκριμένες νομικές προϋποθέσεις.Η βασική νομοθετική προϋπόθεση για την αναγνώριση αυτού του δικαιώματος, είναι η σχέση και η ελεύθερη συμβίωση να αποδεικνύεται ότι έχει διαρκέσει για χρονικό διάστημα άνω των τριών ετών. Η νομική τεκμηρίωση αυτού του διαστήματος αποτελεί πλέον κρίσιμο στοιχείο.

Παράλληλα, ο νόμος επεκτείνει τις διατάξεις περί προστασίας της οικογενειακής στέγης. Σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή μιας κατοικίας, το δικαίωμα διατήρησης της μίσθωσης επεκτείνεται ρητά και στον σύντροφο με τον οποίο υπήρχε σύμφωνο συμβίωσης. Οι νέες αυτές κανονιστικές διατάξεις απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή κατά τη συγκέντρωση των νομιμοποιητικών εγγράφων, διαδικασία που το γραφείο μας διεκπεραιώνει με απόλυτο επαγγελματισμό.

6.Ποιες δομικές αλλαγές επέρχονται στον νομικό θεσμό της νόμιμης μοίρας;

Ο θεσμός της νόμιμης μοίρας, ο οποίος διασφαλίζει το ελάχιστο υποχρεωτικό ποσοστό κληρονομιάς για τους άμεσους συγγενείς, αλλάζει εντελώς χαρακτήρα. Η κυριότερη μεταβολή αφορά τη φύση του εμπράγματου δικαιώματος επί της ακίνητης περιουσίας. Πλέον στόχος του νομοθέτη είναι οι κληρονόμοι να μην λαμβάνουν εξ αδιαιρέτου μερίδιο επί ακινήτου, αλλά να αποδέχονται την νόμιμη μοίρα τους σε χρηματική μορφή, προκειμένου να εκκαθαρίζονται και οι απαιτήσεις μεταξύ των κληρονόμων.

Με βάση το νέο καθεστώς, οι κληρονόμοι δεν αποκτούν πλέον υποχρεωτικά καθεστώς συγκυριότητας επί των ακινήτων του θανόντος. Η αυτόματη δημιουργία εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησιών ανάμεσα στους κληρονόμους παύει να αποτελεί τον μοναδικό κανόνα. Αντιθέτως, στους μεριδούχους παρέχεται το νόμιμο δικαίωμα να ζητήσουν την απόδοση της μερίδας που τους αναλογεί αποκλειστικά σε χρήμα. Πρόκειται για μια ρύθμιση που αποτρέπει τον εγκλωβισμό περιουσιών σε καθεστώς πολυϊδιοκτησίας.

Ουσιαστικά, το νομικό δικαίωμα της νόμιμης μοίρας μετατρέπεται πλέον, στην πρακτική του εφαρμογή, σε μια ενοχική χρηματική απαίτηση. Ο εγκατάστατος κληρονόμος οφείλει να αποζημιώσει οικονομικά τους δικαιούχους, κρατώντας το ακίνητο ελεύθερο βαρών. Αυτή η μετατροπή αναμένεται να επιλύσει χρόνια προβλήματα αναφορικά με τη δυσχέρεια πώλησης ακινήτων. Παράλληλα, απαιτεί από τους νομικούς παραστάτες ακριβή οικονομική αποτίμηση της περιουσίας σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.

7.Πώς θωρακίζονται τα περιουσιακά δικαιώματα του κληρονόμου απέναντι σε επαχθή χρέη;

Η αυτοδίκαιη αποδοχή μιας κληρονομιάς που βαρύνεται με υπέρογκα χρέη προς τρίτους αποτελούσε πάντοτε πηγή νομικού κινδύνου. Με τις νέες ρυθμίσεις, ο νομοθέτης θεσπίζει ένα αυστηρότερο πλαίσιο το οποίο παρέχει μεγαλύτερη προστασία στους κληρονόμους.Άλλωστε δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις όπου λόγω αμέλειας των κληρονόμων να αποποιηθούν εγκαίρως, επιβαρύνονταν στην συνέχεια με διάφορα χρέη.

Ο βασικός κανόνας που εισάγεται είναι ότι ο κληρονόμος, κατά κανόνα, δεν ευθύνεται πλέον με την ατομική/προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς. Αυτό αποτελεί μια κρίσιμη δικλείδα ασφαλείας για τους πολίτες.Η ευθύνη έναντι των πιστωτών του θανόντος περιορίζεται αυστηρά και μόνο στο ενεργητικό της κληρονομιαίας περιουσίας. Συνεπώς, οι απαιτήσεις των πιστωτών ικανοποιούνται αποκλειστικά από τα περιουσιακά στοιχεία που περιλαμβάνονται στην κληρονομιά.

Ωστόσο, ο νόμος προβλέπει μια πολύ σημαντική εξαίρεση. Αν ο κληρονόμος προβεί σε ρητή δήλωση ότι επιθυμεί να διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομιά, τότε αναλαμβάνει αυτομάτως και τον κίνδυνο των χρεών, ευθυνόμενος με το σύνολο της περιουσίας του.Κατά συνέπεια, πριν από την υπογραφή οποιασδήποτε νομικής δήλωσης διαχείρισης, η στρατηγική καθοδήγηση από δικηγόρο είναι απολύτως απαραίτητη, ώστε να αποφευχθούν δεσμεύσεις που μπορεί να κοστίσουν ακριβά.

8.Τι προβλέπεται για την ταχύτερη και πιο αξιόπιστη εκκαθάριση της κληρονομιάς;

Η διαδικασία της εκκαθάρισης μιας κληρονομιάς, ιδίως όταν υπάρχουν πολύπλοκες νομικές ή φορολογικές εκκρεμότητες, συχνά αποτελούσε μια εξαιρετικά χρονοβόρα διαδικασία. Ο νέος νόμος εισάγει διατάξεις για την άμεση επιτάχυνσή της.Άλλωστε, μέσω της δικαστικής εκκαθάρισης ο κληρονόμος δύναται να απαλλαγεί από τα χρέη και τις οφειλές της κληρονομίας και να απολαύσει το απομένον ενεργητικό.

Το νέο νομικό πλαίσιο ορίζει ρητά ότι τα καθήκοντα του εκκαθαριστή κληρονομιάς θα αναλαμβάνει πλέον εξειδικευμένος δικηγόρος. Η μεταβίβαση αυτού του σύνθετου ρόλου αποκλειστικά σε επαγγελματίες του δικαίου αποτελεί εγγύηση νομικής ορθότητας.Ο διορισμός του εκκαθαριστή δεν θα αφήνεται στην τύχη, αλλά θα προκύπτει μέσα από έναν ειδικό κατάλογο δικηγόρων, ο οποίος θα καταρτιστεί και θα τηρείται επίσημα στο αρμόδιο δικαστήριο.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση διασφαλίζει ότι η απογραφή και ο διαχωρισμός του ενεργητικού από το παθητικό της περιουσίας θα πραγματοποιούνται με αυστηρά νομικά και επαγγελματικά κριτήρια, προσφέροντας πλήρη διαφάνεια στους ενδιαφερόμενους. Άλλωτσε, προβλέπεται ότι στο άμεσο μέλλον θα είναι απαραίτητη η παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών διαχείρισης περιουσιών, με κύριο μέλημα την ταχύτερη δυνατή περάτωση των διαδικασιών.

9.Ποιες συγγενικές τάξεις αποκλείονται πλέον από την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή;

Στο πλαίσιο του λειτουργικού εκσυγχρονισμού του δικαίου, το νέο νομοσχέδιο προχωρά σε έναν στοχευμένο εξορθολογισμό των τάξεων των προσώπων που καλούνται να κληρονομήσουν, στην περίπτωση απουσίας διαθήκης.Σε αυτήν την απόφαση οδήγησαν και οι δυσλειτουργίες που παρουσίασε το προηγούμενο σύστημα της εξ αδιαθέτου διαδοχής, κατά την εναλλαγή των τάξεων και την προσαύξηση στην κληρονομική μερίδα.

Υπό το παλαιό νομικό καθεστώς, το δικαίωμα της κληρονομικής διαδοχής εκτεινόταν εξαιρετικά βαθιά στο γενεαλογικό δέντρο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργούνται πρακτικά νομικά κενά κατά τον εντοπισμό εξαιρετικά μακρινών και άγνωστων συγγενών.Με τις νέες ρυθμίσεις του 2026, επέρχεται μια σαφής περικοπή. Πλέον, οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες του θανόντος παύουν οριστικά να περιλαμβάνονται στις αναγνωρισμένες τάξεις κληρονομίας.

Ο αποκλεισμός αυτών των βαθμίδων σημαίνει πρακτικά ότι αν δεν βρεθούν κληρονόμοι στις προβλεπόμενες και πιο άμεσες συγγενικές τάξεις, η νομική αναζήτηση δικαιούχων δεν θα επεκτείνεται περαιτέρω.Η άμεση νομική συνέπεια αυτής της διάταξης είναι ότι, σε περίπτωση πλήρους έλλειψης των κοντινότερων συγγενών, οι λεγόμενες σχολάζουσες κληρονομίες θα περιέρχονται πλέον με πολύ ταχύτερες διαδικασίες στη διαχείριση του Ελληνικού Δημοσίου.

10.Τι αλλάζει στη διαδικασία έκδοσης κληρονομητηρίου και πώς διευκολύνονται πρακτικά οι κληρονόμοι;

Το κληρονομητήριο αποτελεί το βασικότερο νομικό έγγραφο που πιστοποιεί επίσημα το κληρονομικό δικαίωμα και το αντίστοιχο ποσοστό κάθε κληρονόμου. Με την εφαρμογή του νέου κληρονομικού δικαίου από τον Σεπτέμβριο του 2026, η διαδικασία νομιμοποίησης των κληρονόμων και η έκδοση του πιστοποιητικού αυτού αναμένεται να εξορθολογιστεί.Η γρήγορη απόκτηση του κληρονομητηρίου είναι απολύτως κρίσιμη για την απρόσκοπτη αποδέσμευση τραπεζικών λογαριασμών του θανόντος και την ολοκλήρωση συμβολαιογραφικών πράξεων ή μεταβιβάσεων ακινήτων.

Βασικός στόχος του νέου νομοθετικού πλαισίου, σε συνδυασμό με τις ευρύτερες αλλαγές, είναι η δραστική μείωση του χρόνου αναμονής που παραδοσιακά ταλαιπωρούσε τους συναλλασσομένους. Η συγκέντρωση και ο έλεγχος των απαιτούμενων νομιμοποιητικών εγγράφων στοχεύουν πλέον σε ταχύτερους ρυθμούς, περιορίζοντας τα περιττά γραφειοκρατικά εμπόδια.

Σε συνδυασμό με την απλοποίηση των διαδικασιών στη δημόσια διαθήκη και τη νέα, ξεκάθαρη κατανομή των ποσοστών στην εξ αδιαθέτου διαδοχή (όπως η πλήρης περιέλευση της περιουσίας στον σύζυγο ελλείψει τέκνων), η χορήγηση του κληρονομητηρίου καθίσταται πιο άμεση. Εξαλείφονται πολλές από τις ασάφειες που στο παρελθόν οδηγούσαν σε δικαστικές εμπλοκές και καθυστερήσεις.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές. Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.