Τι αλλάζει στο νερό και την διαχείριση υδάτων:10 καίριες ερωτήσεις για το για το νέο νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο διαχείρισης υδάτων.

Η εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου σηματοδοτεί σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Με στόχο τον εκσυγχρονισμό των δικτύων και την αποτελεσματική λειτουργία των φορέων ύδρευσης, το νέο νομοθετικό πλαίσιο επανακαθορίζει πλήρως το τοπίο στην ύδρευση, την αποχέτευση και την άρδευση.

Κεντρικό άξονα της μεταρρύθμισης αποτελεί η σημαντική διεύρυνση της γεωγραφικής αρμοδιότητας της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και της Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε., οι οποίες αναλαμβάνουν σταδιακά την κάλυψη ευρύτερων περιοχών, απορροφώντας ή αντικαθιστώντας τοπικές Δημοτικές Επιχειρήσεις (Δ.Ε.Υ.Α.) και Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων (Ο.Ε.Β.). Παράλληλα, ενισχύεται αποφασιστικά ο εποπτικός και τιμολογιακός ρόλος της Ρ.Α.Α.Ε.Υ., ενώ θεσπίζονται ειδικές διαδικασίες εξυγίανσης, ρύθμισης χρεών και κατεπείγουσας εκτέλεσης έργων.

Επειδή οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν τις υποχρεώσεις των εμπλεκόμενων φορέων, τις διαδικασίες εξυγίανσης και το καθεστώς παροχής υπηρεσιών, το γραφείο μας συγκέντρωσε και αναλύει τις βασικότερες πτυχές του νέου νόμου μέσα από έναν χρηστικό οδηγό 10 ερωτήσεων και απαντήσεων.

1.Ποιος είναι ο κύριος σκοπός και το αντικείμενο του νέου νομοσχεδίου για τα ύδατα;

Ο κύριος σκοπός του νέου νομοθετικού πλαισίου εστιάζει στον εκσυγχρονισμό, την ενίσχυση της αποδοτικότητας και την ορθολογική διαχείριση και διασφάλιση της ποιότητας των υδάτινων πόρων. Η νομοθετική πρωτοβουλία επιδιώκει την αντιμετώπιση των συσσωρευμένων επιχειρησιακών και οικονομικών προβλημάτων των τοπικών παρόχων, διασφαλίζοντας την ποιότητα και την αξιοπιστία της υδροδότησης.

Το αντικείμενο του νόμου επικεντρώνεται κυρίως στη διεύρυνση της γεωγραφικής αρμοδιότητας των δύο μεγάλων ανώνυμων εταιρειών ύδρευσης της χώρας, της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και της Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε.. Μέσω αυτής της επέκτασης, επιχειρείται η απορρόφηση ή η αντικατάσταση τοπικών φορέων και Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (Δ.Ε.Υ.Α.) που αντιμετωπίζουν δομικά προβλήματα.

Παράλληλα, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει διατάξεις για την ενίσχυση του εποπτικού ρόλου της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (Ρ.Α.Α.Ε.Υ.). Ρυθμίζονται επίσης θέματα του Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας (Ο.Δ.Υ.Θ. Α.Ε.), καθώς και διαδικασίες κατεπείγουσας εκτέλεσης έργων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.

2.Πώς επεκτείνεται η χωρική αρμοδιότητα της Ε.ΥΔ.Α.Π. και της Ε.Υ.Α.Θ.;

Η γεωγραφική ακτίνα δράσης της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. διευρύνεται σημαντικά, καλύπτοντας το σύνολο των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) α΄ βαθμού της Περιφέρειας Αττικής, εξαιρώντας ορισμένους νησιωτικούς Δήμους (Κύθηρα, Αντικύθηρα, Πόρος, Σπέτσες, Τροιζηνία, Ύδρα). Παράλληλα, εκτείνεται στις Περιφερειακές Ενότητες Βοιωτίας, Φωκίδας και Εύβοιας (με εξαίρεση τον Δήμο Σκύρου).

Όσον αφορά την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε., η χωρική της αρμοδιότητα επεκτείνεται στο σύνολο των Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού των Περιφερειακών Ενοτήτων Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής. Από την αρμοδιότητά της εξαιρείται ρητά το Επιχειρηματικό Πάρκο Θεσσαλονίκης Τύπου Α1.

Στις νέες αυτές περιοχές, οι δύο εταιρείες αναλαμβάνουν την πλήρη παροχή υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης, αλλά και άρδευσης. Η ανάληψη αυτή συνεπάγεται την επιχειρησιακή ευθύνη για τη λειτουργία, τη συντήρηση και την ανάπτυξη των αντίστοιχων δικτύων.

3.Ποια είναι η διαδικασία ειδικής διαδοχής των τοπικών παρόχων (Δ.Ε.Υ.Α.) και τι προβλέπεται για τον έλεγχο δέουσας επιμέλειας;

Η μεταβίβαση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των υφιστάμενων παρόχων προς την Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. ή την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. πραγματοποιείται μέσω της διαδικασίας της ειδικής εκ του νόμου διαδοχής. Η ολοκλήρωση της μεταβίβασης συντελείται το αργότερο εντός 12 μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου.

Εντός ενός μηνός από την ισχύ του νόμου, οι τοπικοί πάροχοι υποχρεούνται να αποστείλουν πλήρη φάκελο με στοιχεία της επιχειρησιακής τους λειτουργίας. Στη συνέχεια, οι δύο εταιρείες αναθέτουν αμελλητί τη διενέργεια ελέγχου δέουσας επιμέλειας (due diligence) και την αποτίμηση των μεταβιβαζόμενων περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων σε εξειδικευμένους αναδόχους.

Εντός 9 μηνών συντάσσεται η έκθεση αποτίμησης, στην οποία προσδιορίζονται η Καθαρή Παρούσα Αξία, το προτεινόμενο τίμημα και ο ισολογισμός μεταβίβασης. Η έκθεση αυτή υποβάλλεται στη Ρ.Α.Α.Ε.Υ. προς έγκριση, η οποία αποφαίνεται εντός 30 ημερών.

4.Έχουν οι Δήμοι τη δυνατότητα διατήρησης της κυριότητας των παγίων τους ή προσφυγής στη δικαιοσύνη;

Ο νόμος παρέχει στους οικείους Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού τη δυνατότητα να αποφασίσουν, μέσω του δημοτικού τους συμβουλίου, τη μη μεταβίβαση της κυριότητας των πάγιων περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με το νερό. Η απόφαση αυτή πρέπει να ληφθεί εντός προθεσμίας ενός μηνός από την κοινοποίηση της απόφασης της Ρ.Α.Α.Ε.Υ..

Στην περίπτωση που ο Δήμος επιλέξει να διατηρήσει την κυριότητα των παγίων, η Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. ή η Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. αποκτά εκ του νόμου το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης, διαχείρισης, συντήρησης και εκμετάλλευσης των υποδομών. Για τη χρήση αυτή καταβάλλεται στον Δήμο σχετικό αντάλλαγμα χρήσης, όπως αυτό καθορίζεται στην εγκεκριμένη έκθεση αποτίμησης.

Επιπλέον, οι Δήμοι διατηρούν το δικαίωμα άσκησης ενδίκων βοηθημάτων με αποκλειστικό αντικείμενο τον δικαστικό προσδιορισμό της αξίας του μεταβιβαζόμενου ενεργητικού και παθητικού. Η διαδικασία αυτή διεξάγεται με αναλογική εφαρμογή των διατάξεων του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων.

5.Τι προβλέπεται για την οικειοθελή μεταφορά υπηρεσιών ύδατος όμορων δήμων και τη ρύθμιση χρεών προς την ενέργεια;

Πέραν των περιοχών υποχρεωτικής επέκτασης, ο νόμος παρέχει τη δυνατότητα σε οποιονδήποτε πάροχο υπηρεσιών ύδατος που βρίσκεται σε όμορη γεωγραφική περιοχή ή υδρεύεται από το ίδιο υδροδοτικό σύστημα, να μεταβιβάσει οικειοθελώς τις υπηρεσίες και τα πάγιά του στην Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. ή την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. μέσω σύμβασης.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόβλεψη για την οικονομική ελάφρυνση των Δ.Ε.Υ.Α. που επιλέγουν την οικειοθελή προσχώρηση. Εφόσον το δημοτικό συμβούλιο λάβει σχετική απόφαση εντός 3 μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου, τυχόν οφειλές της Δ.Ε.Υ.Α. προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας επιδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Η επιδότηση αυτή καταβάλλεται εντός ενός μηνός από την υπογραφή της οικείας σύμβασης μεταβίβασης. Το μέτρο αυτό λειτουργεί ως ισχυρό οικονομικό κίνητρο για την οικειοθελή ενσωμάτωση χρεωμένων δημοτικών επιχειρήσεων στους μεγάλους παρόχους.

6.Πώς ρυθμίζονται τα χρέη, τα ταμειακά διαθέσιμα, οι απαιτήσεις και οι εκκρεμείς δίκες των μεταβιβαζόμενων Δ.Ε.Υ.Α.;

Με τη συντέλεση της μεταβίβασης, τα ταμειακά διαθέσιμα και οι τραπεζικοί λογαριασμοί των Δ.Ε.Υ.Α. περιέρχονται αυτοδικαίως στην Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. ή την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε.. Τα ποσά αυτά χρησιμοποιούνται κατ’ απόλυτη προτεραιότητα για την εξόφληση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του παρόχου προς τρίτους.

Τυχόν εναπομένοντα ταμειακά υπόλοιπα μετά την εξόφληση των χρεών διατίθενται αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση νέων έργων ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης εντός των ορίων του οικείου Δήμου. Οι απαιτήσεις των Δ.Ε.Υ.Α. κατά οφειλετών (καταναλωτών) μεταβιβάζονται στις νέες εταιρείες, οι οποίες αναλαμβάνουν την είσπραξή τους.

Οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις των Δ.Ε.Υ.Α. προς την Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. ή την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. συμψηφίζονται με τις μεταβιβαζόμενες απαιτήσεις. Σε περίπτωση που η έκθεση αποτίμησης δείξει αρνητική Καθαρή Παρούσα Αξία, το αντίστοιχο ελλειμματικό ποσό βαρύνει τον οικείο Δήμο.

7.Τι απογίνεται το προσωπικό των Δ.Ε.Υ.Α., των Δήμων και των Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (Ο.Ε.Β.);

Το προσωπικό που υπηρετεί στις Δ.Ε.Υ.Α. με οποιαδήποτε σχέση εργασίας μεταφέρεται αυτοδικαίως στην Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. ή την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. με την ίδια σχέση εργασίας. Το προσωπικό τοποθετείται σε οργανικές μονάδες αντίστοιχες με τον φορέα προέλευσής του.

Για τους υπαλλήλους αορίστου και ορισμένου χρόνου των δημοτικών υπηρεσιών ύδρευσης, το δημοτικό συμβούλιο προτείνει τους προς μεταφορά υπαλλήλους, η οποία εγκρίνεται από το Δ.Σ. της παραλαβούσας εταιρείας. Το μόνιμο προσωπικό των Δήμων δύναται να αποσπάται στις εταιρείες για διάστημα έως 2 ετών (με δυνατότητα παράτασης έως τα 5 έτη).

Σημαντική είναι η πρόβλεψη για τη διασφάλιση του τόπου εργασίας: ο τόπος εργασίας των μεταφερόμενων υπαλλήλων παραμένει υποχρεωτικά εντός των ορίων της Περιφερειακής Ενότητας στην οποία εργάζονταν πριν από την απορρόφηση, εκτός αν ο ίδιος ο υπάλληλος συναινέσει σε μετακίνηση.

8.Πώς εμπλέκεται η Τοπική Αυτοδιοίκηση στη διοίκηση και τη λήψη αποφάσεων των νέων φορέων;

Για τη διασφάλιση της εκπροσώπησης των τοπικών κοινωνιών, ο νόμος θεσπίζει τον θεσμό του «Ειδικού Συντονιστή». Κάθε εμπλεκόμενος Δήμος ορίζει έναν Ειδικό Συντονιστή με τριετή θητεία, ο οποίος αμείβεται από την Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. ή την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε..

Ο Ειδικός Συντονιστής ενεργεί ως σύνδεσμος μεταξύ του Δήμου και της εταιρείας. Λαμβάνει γνώση των αποφάσεων του Δ.Σ., ενημερώνεται για την τιμολογιακή πολιτική και τον προγραμματισμό των έργων, ενώ δύναται να ζητά την εισαγωγή θεμάτων τοπικού ενδιαφέροντος στην ημερήσια διάταξη του Δ.Σ. της εταιρείας.

Παράλληλα, συστήνεται «Συμβουλευτικό Συμβούλιο Συντονιστών», το οποίο αποτελεί θεσμικό όργανο διαλόγου. Το Συμβούλιο διατυπώνει μη δεσμευτικές εισηγήσεις προς τα Δ.Σ. των εταιρειών για θέματα στρατηγικού σχεδιασμού και προτεραιοποίησης έργων.

9.Ποιες αλλαγές επιφέρει το νομοσχέδιο στη διαχείριση των ομβρίων υδάτων και των δικτύων άρδευσης;

Η αρμοδιότητα διαχείρισης του δικτύου ομβρίων υδάτων μεταφέρεται στην Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. για το σύνολο των περιοχών ευθύνης τους, μέσω συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας με το Ελληνικό Δημόσιο. Ωστόσο, ο καθαρισμός των φρεατίων ομβρίων παραμένει στην αρμοδιότητα των οικείων Δήμων.

Στον τομέα της άρδευσης, η Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και η Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. αναλαμβάνουν τις αρμοδιότητες των Γενικών και Τοπικών Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (Γ.Ο.Ε.Β. / Τ.Ο.Ε.Β.), καθώς και τις αρμοδιότητες του πρώην Οργανισμού Κωπαΐδας.

Οι υφιστάμενοι Ο.Ε.Β. έχουν τη δυνατότητα να αποφασίσουν την εξαίρεσή τους από τη μεταβίβαση εντός 6 μηνών μέσω απόφασης της Γενικής τους Συνέλευσης. Αν δεν ληφθεί τέτοια απόφαση, ο Ο.Ε.Β. καταργείται και τα δίκτυα περιέρχονται στην Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. ή την Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε..

10.Ποιος είναι ο νέος εποπτικός ρόλος της Ρ.Α.Α.Ε.Υ. και ποιες είναι οι προβλέψεις για την τιμολόγηση και τα έργα λειψυδρίας;

Η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (Ρ.Α.Α.Ε.Υ.) αποκτά κεντρικό, αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της τιμολογιακής πολιτικής όλων των παρόχων υπηρεσιών ύδατος. Τα τιμολόγια εγκρίνονται πλέον από τη Ρ.Α.Α.Ε.Υ., διασφαλίζοντας την ανάκτηση του κόστους αλλά και την προσιτή τιμή για τους καταναλωτές.

Επιπλέον, η Ρ.Α.Α.Ε.Υ. εγκρίνει τα πενταετή επενδυτικά σχέδια των εταιρειών, τις εκθέσεις αποτίμησης των μεταβιβαζόμενων φορέων, ενώ διαθέτει ελεγκτικές αρμοδιότητες και τη δυνατότητα επιβολής διοικητικών κυρώσεων, πολύ κοντά στον ρόλο που κατέχει όσον αφορά την αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας. 

Για την αντιμετώπιση της οξείας απειλής της λειψυδρίας, το νομοσχέδιο εισάγει ειδικές ρυθμίσεις επιτάχυνσης των σχετικών έργων. Σε περιοχές που κηρύσσονται σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας, ενεργοποιούνται διαδικασίες κατεπείγουσας εκτέλεσης έργων.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές. Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.