Νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών: Τι αλλάζει στην πράξη με τη Διαμεσολάβηση και τη Διαιτησία;

Η ταχύτητα, η αποτελεσματικότητα και η διατήρηση της εμπιστευτικότητας αποτελούν βασικές προτεραιότητες στη διαχείριση κάθε νομικής υπόθεσης, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για απαιτητικές εμπορικές συνεργασίες ή σύνθετες αστικές διαφορές. Το νέο νομικό πλαίσιο για τον Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών φέρνει στο προσκήνιο σύγχρονα εργαλεία, όπως η Διαμεσολάβηση και η Διαιτησία, που επιτρέπουν την οριστική διευθέτηση διενέξεων μακριά από τις χρονοβόρες δικαστικές αίθουσες.

Μέσα από αυτές τις διαδικασίες, τα εμπλεκόμενα μέρη αποκτούν τον πλήρη έλεγχο της λύσης, προστατεύοντας παράλληλα τις επαγγελματικές και οικονομικές τους σχέσεις. Στο άρθρο που ακολουθεί, συγκεντρώσαμε και απαντάμε σε 10 βασικά ερωτήματα, προσφέροντας έναν πρακτικό οδηγό ώστε να γνωρίζετε πώς μπορείτε να αξιοποιήσετε άμεσα τις νέες διατάξεις για τη διασφάλιση των συμφερόντων σας.

1. Ποιος είναι ο σκοπός και το αντικείμενο του νέου Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών;

Ο νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών φιλοδοξεί να αποτελέσει τομή στο ελληνικό νομικό σύστημα, θεσπίζοντας ένα ενιαίο και συνεκτικό πλαίσιο.Βασικός σκοπός του, σύμφωνα με το άρθρο 1, είναι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στη λειτουργία των διαδικασιών αυτών.

Παράλληλα, στοχεύει στην προστασία των δικαιωμάτων των μερών που επιλέγουν την εξωδικαστική οδό για την επίλυση των ζητημάτων τους.Η αποσυμφόρηση των πολιτικών δικαστηρίων αποτελεί έναν ακόμη κεντρικό πυλώνα και επιδιωκόμενο αποτέλεσμα της νέας νομοθεσίας.

Μέσα από αυτούς τους μηχανισμούς, επιδιώκεται ευρύτερα η εν γένει βελτίωση της απονομής της δικαιοσύνης στη χώρα μας.Το αντικείμενο του νομοσχεδίου, όπως ορίζεται ρητά στο άρθρο 2, αφορά τον καθορισμό των γενικών αρχών, των κανόνων λειτουργίας, καθώς και των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των μερών.

2. Ποιες είναι οι βασικές μορφές εναλλακτικής επίλυσης που αναγνωρίζει ο Κώδικας;

Ο Κώδικας, στο άρθρο 3, ορίζει με απόλυτη σαφήνεια τις βασικές έννοιες και μορφές της εναλλακτικής επίλυσης διαφορών.Η διαιτησία περιγράφεται ως η διαδικασία που περατώνεται με την έκδοση δεσμευτικής απόφασης και μπορεί να διεξάγεται είτε θεσμικά είτε ad hoc.

Η «διαμεσολάβηση» ορίζεται ως μια διαρθρωμένη διαδικασία όπου τα μέρη επιχειρούν να επιλύσουν συναινετικά τη διαφορά τους με τη συνδρομή ενός ανεξάρτητου τρίτου, του διαμεσολαβητή.Μια άλλη σημαντική μορφή είναι η «δικαστική μεσολάβηση», η οποία διεξάγεται υπό τη συνδρομή δικαστή-μεσολαβητή πριν από την άσκηση ένδικου βοηθήματος ή κατά την εκκρεμοδικία.

Ο νομοθέτης εισάγει επίσης ειδικότερες μορφές, όπως η «εμπορική διαμεσολάβηση», που αφορά διαφορές μεταξύ επιχειρήσεων από εμπορικές, εταιρικές ή χρηματοοικονομικές σχέσεις.Τέλος, ρυθμίζονται και κοινωνικοί θεσμοί, όπως η σχολική και η πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση, αναδεικνύοντας την ευρεία εφαρμογή των μεθόδων αυτών σε διάφορες πτυχές της ζωής.

3. Ποιες θεμελιώδεις αρχές διέπουν τις διαδικασίες αυτές;

Οι διαδικασίες του νέου Κώδικα διέπονται από αυστηρές και θεμελιώδεις αρχές, με κυριότερη την αρχή της αυτονομίας των μερών.Σύμφωνα με το άρθρο 5, τα μέρη υποχρεούνται να συμμετέχουν με καλή πίστη, να συνεργάζονται ειλικρινώς και να μην παρελκύουν τη διαδικασία για την απόκτηση πλεονεκτήματος.

Η αρχή της εμπιστευτικότητας, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 6, διασφαλίζει ότι πληροφορίες, προτάσεις και έγγραφα που ανταλλάσσονται κατά τη διαδικασία δεν γνωστοποιούνται σε τρίτους χωρίς ρητή συναίνεση.Η αμεροληψία και η ανεξαρτησία των διαμεσολαβητών και διαιτητών αποτελούν κρίσιμο παράγοντα (άρθρο 7), προκειμένου να απουσιάζει κάθε προκατάληψη ή προσωπικό συμφέρον.

Ακόμη, διασφαλίζεται η ίση μεταχείριση και η ισότιμη συμμετοχή όλων των πλευρών, προσαρμοσμένη στις ιδιαίτερες ανάγκες της εκάστοτε διαφοράς.Τέλος, το άρθρο 9 επιβάλλει την περάτωση των διαδικασιών εντός εύλογου χρόνου και με κόστος τελούν σε αναλογία προς το αντικείμενο της διαφοράς, προάγοντας την οικονομία της διαδικασίας.

4. Πώς επιλέγεται η κατάλληλη μέθοδος με βάση την οικονομική αξία της διαφοράς;

Το νομοσχέδιο εισάγει στο άρθρο 13 ένα πρακτικό κριτήριο για την επιλογή της καταλληλότερης μεθόδου εναλλακτικής επίλυσης, το οποίο βασίζεται στην οικονομική αξία του αντικειμένου.Συγκεκριμένα, για υποθέσεις όπου η αξία της διαφοράς ανέρχεται έως το ποσό των διακοσίων πενήντα χιλιάδων (250.000) ευρώ, προκρίνεται η προσφυγή σε διαμεσολάβηση ή δικαστική μεσολάβηση.

Αντίθετα, για μεγάλες διαφορές με αξία που υπερβαίνει τις 250.000 ευρώ, ο νόμος προκρίνει τη διαδικασία της διαιτησίας.Η διαιτησία προτείνεται επίσης για διαφορές, ανεξαρτήτως ποσού, που παρουσιάζουν ιδιαίτερη τεχνική πολυπλοκότητα, έχουν διεθνή χαρακτήρα ή απαιτούν διεθνή εκτελεστότητα.

Ωστόσο, ορίζεται σαφώς ότι η διαμεσολάβηση και η δικαστική μεσολάβηση μπορούν να λειτουργούν συνδυαστικά με τη διαιτησία σε οποιοδήποτε στάδιο μιας υπόθεσης.Η εκτίμηση της αξίας γίνεται με βάση την κύρια απαίτηση, εξαιρουμένων των παρεπόμενων αξιώσεων, τόκων ή εξόδων, ενώ σε κάθε περίπτωση η ελεύθερη συμφωνία των μερών υπερισχύει αυτών των προκρίσεων.

5. Ποιες υποθέσεις εξαιρούνται ρητά από την εναλλακτική επίλυση διαφορών;

Παρότι ο νέος Κώδικας επιδιώκει την ευρύτατη εφαρμογή των εναλλακτικών μεθόδων, το άρθρο 14 προβλέπει ρητές και συγκεκριμένες εξαιρέσεις.

• Πρώτον, εξαιρούνται απολύτως οι καταναλωτικές διαφορές που σχετίζονται με την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφέλειας.
• Δεύτερον, απαγορεύεται η υπαγωγή διαφορών που συνδέονται με περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, προκειμένου να προστατευθούν τα θύματα από ενδεχόμενες πιέσεις.
• Τρίτον, δεν μπορούν να υπαχθούν διαφορές στις οποίες έστω και ένας από τους διαδίκους είναι αγνώστου διαμονής κατά τον χρόνο έναρξης της διαδικασίας.
• Τέταρτον, εξαιρούνται συγκεκριμένες κληρονομικές διαφορές, όπως αυτές που αφορούν σχολάζουσα κληρονομία, κληρονομητήρια ή ικανοποίηση δανειστών της κληρονομίας.
• Τέλος, για τις λοιπές καταναλωτικές διαφορές, η υπαγωγή σε διαμεσολάβηση επιτρέπεται μόνο με ειδική και έγγραφη συμφωνία όλων των μερών.

6. Τι προβλέπεται για την υποχρεωτική προδικαστική προσφυγή και ποιες διαφορές αφορά;

Το νομοσχέδιο, καθιστά την προδικαστική προσφυγή σε εναλλακτική επίλυση υποχρεωτικό στάδιο για ορισμένες κατηγορίες αστικών και εμπορικών διαφορών.Η συζήτηση της αγωγής για αυτές τις διαφορές ενώπιον του πολιτικού δικαστηρίου καθίσταται απαράδεκτη εάν δεν έχει προηγηθεί προσπάθεια (εισαγωγική συνεδρία) διαμεσολάβησης ή δικαστικής μεσολάβησης.

Στο άρθρο 19 εξειδικεύονται οι υπαγόμενες διαφορές, στις οποίες περιλαμβάνονται οικογενειακές διαφορές, διαφορές τακτικής διαδικασίας αρμοδιότητας Μονομελούς (άνω των 10.000 ευρώ) και Πολυμελούς Πρωτοδικείου, καθώς και ορισμένες εταιρικές διαφορές. Το επισπεύδον μέρος υποχρεούται να προσκαλέσει εγγράφως τον αντίδικο σε εισαγωγική συνεδρία, παραθέτοντας συνοπτικά το αντικείμενο της διαφοράς.

Εάν ο αντίδικος δεν αποδεχθεί την πρόσκληση εντός δεκαπέντε (15) ημερών, η υπόθεση οδηγείται υποχρεωτικά στην εισαγωγική συνεδρία διαμεσολάβησης.Η δικαστική οδός ανοίγει πλέον νόμιμα μόνο εφόσον η εισαγωγική συνεδρία ολοκληρωθεί άκαρπη και προσκομιστεί στο δικαστήριο το σχετικό πρακτικό μη επίτευξης συμφωνίας.

7. Ποιες είναι οι συνέπειες της αδικαιολόγητης μη προσέλευσης στην εισαγωγική συνεδρία;

Για να διασφαλιστεί η πρακτική αποτελεσματικότητα της υποχρεωτικής συνεδρίας, το νομοσχέδιο προβλέπει στο άρθρο 18 αυστηρές κυρώσεις για τους απρόθυμους διαδίκους.Σε περίπτωση αδικαιολόγητης άρνησης συμμετοχής ή αποχής ενός μέρους που προσκλήθηκε νομίμως, το αρμόδιο δικαστήριο δύναται να του επιβάλει χρηματική κύρωση.

Το ύψος αυτής της χρηματικής κύρωσης καθορίζεται από το ίδιο το δικαστήριο, με γνώμονα την αξία του αντικειμένου της διαφοράς και τη βαρύτητα της υπαίτιας συμπεριφοράς.Ο νόμος θέτει ρητά χρηματικά όρια, ορίζοντας ότι το ποσό της κύρωσης δεν μπορεί να είναι μικρότερο των εκατό (100) ευρώ, ούτε μεγαλύτερο των χιλίων (1.000) ευρώ.

Ειδικά στην περίπτωση της κτηματολογικής διαμεσολάβησης, το κατώτατο όριο της ποινής είναι υψηλότερο και ξεκινά από τα πεντακόσια (500) ευρώ.Επιπροσθέτως, η αδικαιολόγητη αποχή λειτουργεί εξαιρετικά επιβαρυντικά για τον διάδικο κατά την τελική επιμέτρηση και κατανομή της δικαστικής δαπάνης από τον δικαστή.

8. Πώς διασφαλίζεται η νομική ισχύς και εκτελεστότητα μιας συμφωνίας διαμεσολάβησης;

Ένα από τα ισχυρότερα νομικά κίνητρα για την επιλογή της διαμεσολάβησης είναι η δεσμευτικότητα και η ισχύς της τελικής συμφωνίας, όπως διασφαλίζεται στο άρθρο 83 του νομοσχεδίου.Το πρακτικό της διαμεσολάβησης, από τη στιγμή που θα κατατεθεί στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου, αποτελεί άμεσα εκτελεστό τίτλο.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι τα μέρη μπορούν να προχωρήσουν σε αναγκαστική εκτέλεση βάσει του πρακτικού, εξομοιώνοντας την ισχύ του με αυτή μιας δικαστικής απόφασης.Επιπλέον, το πρακτικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως έγκυρος τίτλος για την εγγραφή ή εξάλειψη υποθήκης και προσημείωσης, καθώς και για την άρση συντηρητικής κατάσχεσης.

Σε περιπτώσεις που η συμφωνία εμπεριέχει δικαιοπραξίες οι οποίες απαιτούν ρητά συμβολαιογραφικό τύπο (όπως μεταβιβάσεις ακινήτων), αυτές πρέπει προηγουμένως να περιβληθούν τον τύπο αυτό.Η εκτελεστότητα αυτή καταλαμβάνει ευθέως και κρίσιμες υποθέσεις οικογενειακού δικαίου, όπως ρυθμίσεις για τη διατροφή ή την επικοινωνία γονέα και τέκνου, εξασφαλίζοντας την άμεση συμμόρφωση.

9. Τι νεότερο φέρνει ο Κώδικας για την οικογενειακή διαμεσολάβηση και τη συμμετοχή των παιδιών;

Στο Υποκεφάλαιο Α’ του Μέρους Γ’, το νομοσχέδιο δίνει τεράστια βαρύτητα στην οικογενειακή διαμεσολάβηση, καλύπτοντας διαφορές όπως η γονική μέριμνα, η επιμέλεια, η διατροφή και η οικογενειακή στέγη.Θεμελιώδης αρχή της διαδικασίας αυτής είναι η εξασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος του ανήλικου τέκνου, το οποίο αποτελεί το απόλυτο και υπέρτερο κριτήριο κατά τις διαπραγματεύσεις.

Ο διαμεσολαβητής οφείλει να διαθέτει ειδική σήμανση πιστοποίησης, ενώ υποχρεούται να διακόψει άμεσα τη διαδικασία αν εντοπίσει οποιεσδήποτε ενδείξεις ενδοοικογενειακής βίας.Η πλέον πρωτοποριακή και ευαίσθητη ρύθμιση εισάγεται με το άρθρο 95, το οποίο θεσπίζει την αυτοτελή κατ’ ιδίαν συνεδρία με το ίδιο το ανήλικο τέκνο («Φωνή του Παιδιού»).

Υπό την προϋπόθεση ότι συναινούν οι γονείς και με την υποχρεωτική παρουσία παιδοψυχολόγου, δημιουργείται ένα απόλυτα ασφαλές περιβάλλον ώστε το παιδί να εκφράσει ελεύθερα τις σκέψεις του.Αυτή η συνεδρία παραμένει αυστηρά εμπιστευτική, οι γονείς απουσιάζουν, και ο διαμεσολαβητής απαγορεύεται να συντάξει οποιαδήποτε έκθεση αξιολόγησης ή να επιβάλει λύση για την επιμέλεια.

10. Πώς λειτουργεί η κτηματολογική διαμεσολάβηση στο πλαίσιο του νέου νομοσχεδίου;

Το νομοσχέδιο προσεγγίζει συστηματικά και τις εμπράγματες-ακίνητες διαφορές μέσω του θεσμού της Κτηματολογικής Διαμεσολάβησης.Στη διαδικασία αυτή υπάγονται αγωγές που αφορούν τη διόρθωση ανακριβούς πρώτης κτηματολογικής εγγραφής, αφήνοντας φυσικά εκτός διαφορές που αφορούν δημόσια ή κοινόχρηστα κτήματα.

Λόγω της ιδιαιτερότητας του αντικειμένου, η διαδικασία διενεργείται αποκλειστικά από διαμεσολαβητή με ειδική σήμανση, ενώ απαιτείται η προσκόμιση τεχνικών στοιχείων και τοπογραφικών διαγραμμάτων.Εφόσον η διαμεσολάβηση τελεσφορήσει και τα μέρη καταλήξουν σε συμφωνία, το πρακτικό καταχωρείται στο οικείο κτηματολογικό φύλλο και επέρχεται άμεσα η επιθυμητή διόρθωση της εγγραφής.

Μια άκρως σημαντική διάταξη είναι αυτή του άρθρου 102, η οποία ρυθμίζει τα ακίνητα «αγνώστου ιδιοκτήτη» όταν προβάλλεται ως αιτία κτήσης τους η έκτακτη χρησικτησία. Εφόσον το Ελληνικό Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα και προσκομιστούν πολύ συγκεκριμένα έγγραφα (π.χ. ένορκες βεβαιώσεις, έγγραφα παροχών ΔΕΗ, Ε9), μπορεί να αναγνωριστεί η κυριότητα συναινετικά και να καταχωρηθεί απευθείας στο Κτηματολόγιο.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές. Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.