Πώς ο νέος νόμος 5293/2026 απλοποιεί τις διοικητικές διαδικασίες : Γίνεται το κράτος πιο φιλικό προς τον πολίτη;

Η καθημερινή συναλλαγή των πολιτών με τη δημόσια διοίκηση και η διεκπεραίωση γραφειοκρατικών υποθέσεων, από την έκδοση απλών πιστοποιητικών έως τις απαιτητικές μεταβιβάσεις ακινήτων, αποτελεί παραδοσιακά πηγή καθυστερήσεων και νομικής αβεβαιότητας. Ο νέος νόμος 5293/2026, με τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη», έρχεται να αναμορφώσει ριζικά αυτό το τοπίο. Εισάγοντας καινοτόμα ψηφιακά εργαλεία, αντικαθιστώντας χρονοβόρα δικαιολογητικά με υπεύθυνες δηλώσεις και θεσμοθετώντας τη λειτουργία «μιας στάσης» (one-stop shop) για τα ακίνητα, το νέο νομικό πλαίσιο επιδιώκει να επιταχύνει θεαματικά τις διαδικασίες, προστατεύοντας παράλληλα τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα απέναντι σε χρόνιες αμφισβητήσεις από το ίδιο το κράτος. Στο άρθρο που ακολουθεί, συγκεντρώσαμε και αποκωδικοποιούμε τις σημαντικότερες διατάξεις του νέου νόμου μέσα από 10 στοχευμένες ερωτήσεις και απαντήσεις. Σκοπός μας είναι να σας προσφέρουμε έναν σαφή και πλήρη οδηγό για το τι ακριβώς αλλάζει στην καθημερινότητά σας, από την ψηφιακή παρακολούθηση των υποθέσεών σας και την ταχύτατη ολοκλήρωση των μεταβιβάσεων, μέχρι τη διασφάλιση της ακίνητης περιουσίας σας έναντι του Δημοσίου.

1.Τι είναι ο Νόμος 5293/2026 και ποιος είναι ο κεντρικός του σκοπός;

Ο Νόμος 5293/2026 (ΦΕΚ Α΄ 57/07.04.2026) φέρει τον τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη» και αποτελεί ένα κομβικό νομοθέτημα που αναμορφώνει τη σχέση του διοικούμενου με τις δημόσιες υπηρεσίες. Πρόκειται για μια συνολική θεσμική παρέμβαση που αγγίζει τη διοικητική διαδικασία, τις μεταβιβάσεις ακινήτων, αλλά και την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών απέναντι στο Δημόσιο.

Στόχος του νέου νόμου είναι η ουσιαστική απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών και η ταχύτερη διεκπεραίωση των αιτημάτων που υποβάλλουν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις. Παράλληλα, θεσπίζονται μηχανισμοί διαρκούς και απομακρυσμένης ενημέρωσης, ώστε ο διοικούμενος να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή την πορεία της υπόθεσής του. Η μείωση της γραφειοκρατίας επιδιώκεται να λειτουργήσει προς όφελος τόσο των συναλλασσομένων όσο και των δημοσίων υπαλλήλων.

Επιπλέον, ο νομοθέτης θέτει ως προτεραιότητα την ταχύτερη συμμόρφωση της Διοίκησης με τις δικαστικές αποφάσεις. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται να μπει τέλος στην ταλαιπωρία των πολιτών, οι οποίοι συχνά αναγκάζονταν να εμπλακούν σε πολυετείς και επιβαρυντικές δικαστικές διαμάχες για να διεκδικήσουν τα αυτονόητα. Η άμεση ικανοποίηση αξιώσεων για πρόσωπα που έχουν δικαιωθεί δικαστικά αποτελεί κεντρικό πυλώνα της νέας ρύθμισης.

2.Πώς αντικαθίστανται τα δικαιολογητικά από υπεύθυνες δηλώσεις και τι πρέπει να προσέχουν οι πολίτες;

Με το άρθρο 3 του ν. 5293/2026 ορίζεται ότι πλέον, όταν για τη διεκπεραίωση μιας υπόθεσης απαιτούνται δικαιολογητικά ή βεβαιώσεις που τηρούνται σε αρχεία του Δημοσίου και δεν μπορούν να αντληθούν αυτεπαγγέλτως μέσω διαλειτουργικότητας, ο πολίτης δύναται να τα αντικαταστήσει με υπεύθυνη δήλωση. Στην δήλωση αυτή βεβαιώνεται υπεύθυνα ότι πληρούνται όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Η διαχείριση της αίτησης διαφοροποιείται ανάλογα με το αν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του Δημοσίου. Εάν δεν προκαλείται δαπάνη, η αρμόδια υπηρεσία εκδίδει αμέσως τη διοικητική πράξη αποδεχόμενη το αίτημα και στη συνέχεια αναζητά αμελλητί τα δικαιολογητικά, ελέγχοντας την ακρίβεια της υπεύθυνης δήλωσης εντός προθεσμίας τριών μηνών.

Στην περίπτωση που από την έκδοση της πράξης προκαλείται δαπάνη σε βάρος του Δημοσίου, η υπηρεσία αναζητά αμελλητί τα δικαιολογητικά και εκδίδει την πράξη εντός τριών μηνών από την αίτηση. Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει χωρίς να έχουν παραληφθεί τα έγγραφα, η πράξη εκδίδεται και ο έλεγχος της υπεύθυνης δήλωσης διενεργείται εντός ενός μηνός από την έκδοσή της. Οι υπηρεσίες στις οποίες απευθύνεται η αυτεπάγγελτη αναζήτηση υποχρεούνται να απαντούν εντός μηνός.

3.Τι είναι η σύμπραξη της Διοίκησης με πιστοποιημένους επαγγελματίες και πώς επιταχύνει τις υποθέσεις;

Με την προσθήκη του άρθρου 3Α στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας θεσμοθετείται η δυνατότητα των φορέων του Δημοσίου να συμπράττουν με πιστοποιημένους ιδιώτες επαγγελματίες. Οι φορείς μπορούν να διαπιστώνουν τη συνδρομή των νόμιμων προϋποθέσεων για την έκδοση μιας διοικητικής πράξης βασιζόμενοι σε βεβαιώσεις, εκθέσεις ή σχέδια αποφάσεων που συντάσσουν οι εν λόγω επαγγελματίες.

Οι πιστοποιημένοι επαγγελματίες πρέπει να διαθέτουν αποδεδειγμένα τα αναγκαία προσόντα, την εξειδίκευση και την εμπειρογνωμοσύνη που απαιτείται. Εγγράφονται σε ειδικό μητρώο που τηρείται από τον οικείο φορέα, αποκτούν πρόσβαση στα απαραίτητα δεδομένα και τα έγγραφα που εκδίδουν παράγουν πλήρη απόδειξη ενώπιον της Διοίκησης. Η ανάθεση του έργου σε αυτούς μπορεί να γίνει είτε από τον φορέα είτε απευθείας από τον διοικούμενο με υπεύθυνη δήλωση.

Σε περίπτωση που διαπιστωθεί η έκδοση εσφαλμένης βεβαίωσης ή έκθεσης, οι κυρώσεις για τον επαγγελματία είναι εξαιρετικά αυστηρές. Η πιστοποίησή του ανακαλείται, διαγράφεται από το μητρώο, αποκλείεται από την απόκτηση νέας πιστοποίησης για έως 5 έτη και του επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο από 1.000 έως 10.000 ευρώ για κάθε εσφαλμένο έγγραφο.

4.Πώς θα παρακολουθούν οι πολίτες ψηφιακά την πορεία των υποθέσεών τους στο Δημόσιο;

Το άρθρο 5 του ν. 5293/2026 εισάγει τον κανόνα της υποχρεωτικής ψηφιακής ενημέρωσης των διοικουμένων. Κατά την υποβολή μιας αίτησης, η υπηρεσία χορηγεί στον πολίτη απόδειξη παραλαβής με τον αριθμό πρωτοκόλλου, την προθεσμία διεκπεραίωσης και επισήμανση για τη δυνατότητα αποζημίωσης σε περίπτωση υπέρβασης των προθεσμιών.

Μαζί με την απόδειξη, χορηγείται στον ενδιαφερόμενο ένας μοναδικός κωδικός ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο. Με τη χρήση του κωδικού αυτού, ο πολίτης αποκτά προσωποποιημένη πρόσβαση σε κεντρικό σημείο τήρησης ιστορικού υποθέσεων, όπου μπορεί να παρακολουθεί την πορεία της αίτησής του σε κάθε στάδιο της διοικητικής διαδικασίας.

Μέσω της ηλεκτρονικής αυτής εφαρμογής, ο πολίτης βλέπει τουλάχιστον: α) την επιβεβαίωση κατάθεσης πλήρων δικαιολογητικών, β) το ακριβές διαδικαστικό στάδιο στο οποίο βρίσκεται η υπόθεση, γ) τον εκτιμώμενο χρόνο ολοκλήρωσης, δ) την αρμόδια υπηρεσιακή μονάδα και ε) στοιχεία επικοινωνίας (τηλέφωνο και email) των αρμόδιων υπαλλήλων.

5. Ποιες αλλαγές φέρνει ο νέος νόμος για την ανάρτηση εγκυκλίων και τα ωράρια των δημοσίων υπηρεσιών;

Με το άρθρο 6 του νόμου καθίσταται υποχρεωτική την ανάρτηση όλων των εγκυκλίων οδηγιών στις ιστοσελίδες των οικείων φορέων, κατηγοριοποιημένων ανά θεματική ενότητα. Μάλιστα, θεσπίζεται ο κανόνας ότι οι εγκύκλιοι δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα και δεν ισχύουν πριν από την ανάρτησή τους στο πρόγραμμα «Διαύγεια» και στον ιστότοπο του φορέα.

Παράλληλα, οι δημόσιες υπηρεσίες υποχρεούνται να προσδιορίζουν με διακριτό τρόπο ποιες εγκύκλιοι ή τμήματα αυτών έχουν καταργηθεί ή τροποποιηθεί λόγω αλλαγών στη νομοθεσία. Όσον αφορά τις ήδη εκδοθείσες εγκυκλίους, τίθεται μεταβατική προθεσμία έως την 30ή Σεπτεμβρίου 2026. Από την 1η Οκτωβρίου 2026, όσες εγκύκλιοι δεν έχουν αναρτηθεί σύμφωνα με τους νέους κανόνες παύουν αυτοδικαίως να ισχύουν.

Επιπλέον, με το άρθρο 7 προστίθεται το άρθρο 5Β στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας για την υποχρεωτική ψηφιακή ανάρτηση των ωραρίων λειτουργίας των δημοσίων φορέων. Κάθε υπηρεσία οφείλει να διατηρεί αναρτημένα στην ιστοσελίδα της τα ωράρια λειτουργίας, καθώς και τα ειδικά ωράρια υποδοχής κοινού, δικηγόρων και άλλων επαγγελματιών.

6.Πώς υποβάλλονται και παρακολουθούνται οι καταγγελίες για κακοδιοίκηση και διαφθορά;

Το άρθρο 9 του ν. 5293/2026 εισάγει το άρθρο 24Α στον ν. 4795/2021, ορίζοντας το Αυτοτελές Γραφείο Συμβούλου Ακεραιότητας ως την αρμόδια οργανική μονάδα για την υποδοχή και διαχείριση καταγγελιών. Οι καταγγελίες μπορούν να αφορούν φαινόμενα διαφθοράς, κακοδιοίκησης, υπέρμετρες καθυστερήσεις, κακή εξυπηρέτηση ή ανάρμοστη συμπεριφορά δημοσίων υπαλλήλων.

Η υποβολή των καταγγελιών γίνεται μέσω ειδικής ηλεκτρονικής εφαρμογής, στην οποία διαθέτει αποκλειστική πρόσβαση το Γραφείο Συμβούλου Ακεραιότητας. Αν μια καταγγελία υποβληθεί σε άλλη υπηρεσία, διαβιβάζεται αμελλητί στον Σύμβουλο Ακεραιότητας, χωρίς να θίγονται οι αρμοδιότητες των πειθαρχικών οργάνων.

Ο καταγγέλλων που υποβάλλει επώνυμα την αναφορά του λαμβάνει μοναδικό κωδικό πρόσβασης. Μέσω αυτού, μπορεί να ενημερώνεται ψηφιακά για την πορεία εξέτασης της καταγγελίας του και να λαμβάνει αιτιολογημένη απάντηση επί των ισχυρισμών του.

7.Τι αλλάζει στην εξέταση των ενδικοφανών προσφυγών και πώς εισάγεται η τηλεδιάσκεψη;

Με το άρθρο 10 του νόμου προστίθεται το άρθρο 25Α στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, το οποίο αναμορφώνει το σύστημα εξέτασης των ενδικοφανών προσφυγών. Στόχος της ρύθμισης είναι η ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας και η αποφυγή αντιφατικών διοικητικών αποφάσεων σε παρόμοιες υποθέσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, ορίζεται ότι οι ενδικοφανείς προσφυγές εξετάζονται υποχρεωτικά από ενιαίο κεντρικό όργανο εξέτασης προσφυγών του εκάστοτε φορέα. Καταργείται ρητά η δυνατότητα εξέτασης ενδικοφανών προσφυγών από όργανα με τοπική αρμοδιότητα, ώστε να διασφαλιστεί αντικειμενικότητα και ομοιομορφία στις κρίσεις.

Για τη διευκόλυνση των πολιτών που διαμένουν στην περιφέρεια, παρέχεται η δυνατότητα συμμετοχής στη συνεδρίαση μέσω τηλεδιάσκεψης. Αν η προσφυγή υποβλήθηκε σε περιφερειακή υπηρεσία, ο διοικούμενος επιλέγει αν θα συμμετάσχει στη συνεδρίαση του κεντρικού οργάνου μέσω τεχνολογιών πληροφορικής ή με αυτοπρόσωπη παρουσία.

8.Πότε το Δημόσιο παραιτείται από ένδικα μέσα σε υποθέσεις αποζημιώσεων και ιδιαίτερης κοινωνικής σημασίας;

Το άρθρο 11 εισάγει μια σημαντική ανθρωποκεντρική ρύθμιση, ορίζοντας ότι οι φορείς της Κεντρικής Κυβέρνησης δεν ασκούν ένδικα μέσα κατά δικαστικών αποφάσεων που επιδικάζουν αποζημιώσεις σε υποθέσεις ιδιαίτερης κοινωνικής σημασίας. Η απαγόρευση αφορά κεφάλαια αποφάσεων για χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης συγγενών θανόντων ή ηθικής βλάβης παθόντων.

Ως υποθέσεις ιδιαίτερης κοινωνικής σημασίας χαρακτηρίζονται περιπτώσεις όπου προκλήθηκε θάνατος ή βλάβη υγείας από παράνομες πράξεις ή παραλείψεις του Κράτους. Ενδεικτικά περιλαμβάνονται μείζονες φυσικές, τεχνολογικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές, δυστυχήματα σε δημόσια κτήρια, υποδομές ή μέσα μαζικής μεταφοράς, καθώς και τρομοκρατικές επιθέσεις.

Τα ποσά που καταβάλλονται στους δικαιωθέντες πολίτες προστατεύονται απόλυτα από τον νόμο. Ορίζεται ότι είναι αφορολόγητα, ανεκχώρητα και ακατάσχετα στα χέρια του Δημοσίου ή τρίτων, ενώ δεν συμψηφίζονται με βεβαιωμένες οφειλές προς την εφορία, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τις τράπεζες.

9.Πώς προστατεύονται οι ιδιοκτήτες ακινήτων όταν το Δημόσιο προβάλλει δικαιώματα κυριότητας;

Τα άρθρα 12 έως 14 θεσπίζουν ένα πλαίσιο προστασίας της ιδιωτικής ακίνητης περιουσίας, ορίζοντας περιπτώσεις στις οποίες το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας και απέχει από την άσκηση αγωγών στο Κτηματολόγιο. Η ρύθμιση λύνει χρόνιες αμφισβητήσεις ιδιοκτησιακών καθεστώτων.

Συγκεκριμένα, το Δημόσιο απέχει όταν ο τρίτος απέκτησε το ακίνητο με τίτλο από επαχθή αιτία που μεταγράφηκε έως τις 5 Ιουνίου 1993, ή με άλλο παράγωγο τρόπο έως τις 11 Ιουνίου 1975. Το ίδιο ισχύει για ακίνητα που κατέχονται βάσει προσωρινού παραχωρητηρίου ή αγροτικών διανομών, καθώς και για εκτάσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης που κατέχονται με μεταγεγραμμένους τίτλους.

Επιπλέον, ο ιδιώτης αναγνωρίζεται δικαστικά ως κύριος έναντι του Δημοσίου εφόσον νέμεται το ακίνητο καλόπιστα για τουλάχιστον 40 έτη πριν από τη 19η Μαρτίου 2003, υπό την προϋπόθεση ότι το Δημόσιο δεν έχει ασκήσει πράξεις νομής μετά τις 23 Φεβρουαρίου 1946. Στον χρόνο αυτό προσμετράται και ο χρόνος των δικαιοπαρόχων.

10.Πώς απλοποιούνται οι μεταβιβάσεις ακινήτων με τον συμβολαιογράφο ως «υπηρεσία μιας στάσης» (one-stop shop);

Το άρθρο 15 του ν. 5293/2026 καθιερώνει τον συμβολαιογράφο ως «υπηρεσία μιας στάσης» (one-stop shop) για τη σύσταση και μεταβίβαση εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων. Ο συμβολαιογράφος αναλαμβάνει πλέον να συγκεντρώνει ηλεκτρονικά, μέσω διαλειτουργικότητας, όλα τα απαιτούμενα πιστοποιητικά από τις δημόσιες υπηρεσίες.

Επιπλέον, παρέχεται η δυνατότητα στον συμβολαιογράφο να παρακρατεί από το τίμημα οφειλές προς το Δημόσιο για την άρση κατάσχεσης, να εισπράττει τα τέλη Κτηματολογίου και να διαχειρίζεται το τίμημα της συναλλαγής μέσω ειδικού ακατάσχετου λογαριασμού (escrow account). Στη συνέχεια, υποβάλλει ηλεκτρονικά τη πράξη στο Κτηματολόγιο.

Παράλληλα, με το άρθρο 16 καταργείται η υποχρεωτική επισύναψη τοπογραφικού διαγράμματος σε συμβόλαια μεταβίβασης ακινήτων που βρίσκονται σε περιοχές με λειτουργούν Κτηματολόγιο, εφόσον έχει κυρωθεί πράξη εφαρμογής και δεν μεταβάλλονται τα όρια του ακινήτου.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές. Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.