Νέο Ποινικό Πλαίσιο: Πότε η τηλεφωνική και ηλεκτρονική απάτη διώκεται ως κακούργημα;

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και η διαρκής ψηφιοποίηση των καθημερινών μας συναλλαγών έχουν διευκολύνει αναμφίβολα την καθημερινότητα, αλλά ταυτόχρονα έχουν δημιουργήσει νέους, σκιώδεις δρόμους για την εξέλιξη της εγκληματικότητας. Τα τελευταία χρόνια, η χώρα μας βιώνει μια πρωτοφανή έξαρση σε περιστατικά τηλεφωνικής και ηλεκτρονικής απάτης.…

Νέο Ποινικό Πλαίσιο: Πότε η τηλεφωνική και ηλεκτρονική απάτη διώκεται ως κακούργημα;

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και η διαρκής ψηφιοποίηση των καθημερινών μας συναλλαγών έχουν διευκολύνει αναμφίβολα την καθημερινότητα, αλλά ταυτόχρονα έχουν δημιουργήσει νέους, σκιώδεις δρόμους για την εξέλιξη της εγκληματικότητας. Τα τελευταία χρόνια, η χώρα μας βιώνει μια πρωτοφανή έξαρση σε περιστατικά τηλεφωνικής και ηλεκτρονικής απάτης. Καθημερινά, ανυποψίαστοι πολίτες δέχονται εξαιρετικά οργανωμένες επιθέσεις από επιτήδειους, οι οποίοι, επιστρατεύοντας πειστικά τεχνάσματα, στοχεύουν στην απόσπαση σημαντικών χρηματικών ποσών. Ως νομικοί παραστάτες, κατανοούμε πλήρως το αίσθημα παραβίασης, ανασφάλειας και βαθιάς ταραχής που βιώνει κάθε θύμα. Η πραγματικότητα είναι πως δεν πρόκειται απλώς για μια οικονομική ζημία, αλλά για μια ευθεία, βίαιη προσβολή της προσωπικής ηρεμίας και της εμπιστοσύνης.

Ανταποκρινόμενος σε αυτή τη νέα και εξαιρετικά πιεστική πραγματικότητα, ο νομοθέτης προχώρησε πρόσφατα σε μια κομβική αναμόρφωση του ποινικού δικαίου, επιδιώκοντας να θωρακίσει αποτελεσματικότερα τους πολίτες. Με τις πρόσφατες, ριζικές τροποποιήσεις στα άρθρα 386 και 386Α του Ποινικού Κώδικα, το νομικό πλαίσιο αυστηροποιείται δραστικά, εγκαταλείποντας την αποκλειστική προσήλωση στο χρηματικό ύψος της ζημίας. Πλέον, το βάρος της ποινικής απαξίας μετατοπίζεται στον ίδιο τον τρόπο τέλεσης του εγκλήματος: στην οργανωμένη και επαγγελματική δράση των κυκλωμάτων, στη συνειδητή εκμετάλλευση της ηλικιακής ή διανοητικής ευαλωτότητας, και στην πρόκληση ακραίου φόβου στα θύματα προκειμένου να καμφθεί η βούλησή τους. Στο κείμενο που ακολουθεί, απαντούμε αναλυτικά στα δέκα πιο καίρια ερωτήματα σχετικά με το νέο πλαίσιο της τηλεφωνικής και ηλεκτρονικής απάτης, αναλύοντας τα κριτήρια που καθιστούν την πράξη κακούργημα, τις επαπειλούμενες ποινές και το συναφές νομοθετικό πλαίσιο.

1.Τι ακριβώς συνιστά το αδίκημα της απάτης και της ηλεκτρονικής απάτης σύμφωνα με τον Ποινικό Κώδικα;

Η απάτη, όπως περιγράφεται παραδοσιακά στον Ποινικό Κώδικα (άρθρο 386), αποτελεί ένα από τα συνηθέστερα περιουσιακά εγκλήματα. Στοιχειοθετείται όταν ένα πρόσωπο, με σκοπό να αποκομίσει παράνομο περιουσιακό όφελος το ίδιο ή κάποιος τρίτος, παρουσιάζει εν γνώσει του ψευδή γεγονότα ως αληθινά ή αποκρύπτει την αλήθεια, πείθοντας με τον τρόπο αυτό ένα άλλο πρόσωπο να προβεί σε πράξη, παράλειψη ή ανοχή.

Η βασική προϋπόθεση για τη θεμελίωση του εν λόγω εγκλήματος είναι η πρόκληση περιουσιακής βλάβης. Το θύμα, λόγω της πλάνης στην οποία περιήλθε από τις δόλιες ενέργειες του δράστη, προβαίνει σε μια διάθεση της περιουσίας του που οδηγεί σε άμεση οικονομική του ζημία, η οποία τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την απατηλή συμπεριφορά.

Με την εξέλιξη της τεχνολογίας, ο Ποινικός Κώδικας εισήγαγε και το αδίκημα της απάτης με υπολογιστή (άρθρο 386Α). Σε αυτή την περίπτωση, η εξαπάτηση δεν αφορά άμεσα ένα φυσικό πρόσωπο που πείθεται μέσω του λόγου, αλλά την παρέμβαση σε ένα πληροφοριακό σύστημα, τη μη ορθή διαμόρφωση προγράμματος ή την αλλοίωση ψηφιακών δεδομένων.

2.Ποιες είναι οι βασικές αλλαγές που επήλθαν πρόσφατα στο αδίκημα της τηλεφωνικής απάτης;

Το τελευταίο διάστημα, ο νομοθέτης προχώρησε σε σημαντικότατες τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα, ειδικά στα άρθρα που αφορούν την απάτη (386 ΠΚ) και την απάτη με υπολογιστή (386Α ΠΚ). Η κεντρική φιλοσοφία των αλλαγών αυτών είναι η ουσιαστική αυστηροποίηση του ποινικού πλαισίου για τις τηλεφωνικές και ηλεκτρονικές απάτες.

Η σημαντικότερη τομή που επήλθε είναι η αλλαγή του βασικού κριτηρίου για τον χαρακτηρισμό της πράξης. Πλέον, το βάρος δεν πέφτει αποκλειστικά στο ύψος της περιουσιακής ζημίας που υπέστη το θύμα, όπως ίσχυε στο παρελθόν, αλλά στον ίδιο τον τρόπο τέλεσης του εγκλήματος και την ιδιαίτερη μεθοδολογία των δραστών.

Η αλλαγή αυτή κρίθηκε απολύτως επιβεβλημένη λόγω της αλματώδους αύξησης των τηλεφωνικών απατών σε πανελλαδικό επίπεδο. Καθημερινά, πολίτες δέχονται οργανωμένες κλήσεις από επιτήδειους που προσπαθούν να τους αποσπάσουν χρηματικά ποσά με διάφορα παραπλανητικά τεχνάσματα, διαταράσσοντας την ασφάλεια των συναλλαγών.

3.Ποια είναι τα βασικά κριτήρια για να χαρακτηριστεί πλέον η τηλεφωνική απάτη ως κακούργημα;

Για να χαρακτηριστεί πλέον μια τηλεφωνική ή ηλεκτρονική απάτη ως κακούργημα, ανεξαρτήτως του ποσού της οικονομικής ζημίας, ο νόμος θέτει συγκεκριμένες και σωρευτικές νομικές προϋποθέσεις. Η πρώτη από αυτές αφορά την οργάνωση των δραστών, απαιτώντας ο υπαίτιος να έχει “ ενωθεί με άλλον” για την τέλεση της πράξης.

Η δεύτερη κρίσιμη προϋπόθεση είναι η τέλεση του εγκλήματος “ κατ’ επάγγελμα”. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο δράστης δεν δρα ευκαιριακά ή μεμονωμένα, αλλά έχει διαμορφώσει μια σταθερή υποδομή με σκοπό την επανειλημμένη τέλεση απατών, αποσκοπώντας στον συνεχή πορισμό παράνομου εισοδήματος.

Η τρίτη και ίσως πιο καθοριστική προσθήκη σχετίζεται με την ψυχολογική χειραγώγηση ή την εγγενή κατάσταση του θύματος. Ο νόμος απαιτεί ρητά είτε την εκμετάλλευση της ευαλωτότητας του θύματος (λόγω ηλικίας ή διανοητικής κατάστασης), είτε την πρόκληση συναισθημάτων φόβου, ταραχής ή ανασφάλειας.

4.Πώς ορίζεται η “ εκμετάλλευση της ευαλωτότητας” του θύματος στις νέες διατάξεις;

Η έννοια της “ ευαλωτότητας” του θύματος αποκτά πλέον κεντρικό, ρυθμιστικό ρόλο στο νέο νομικό πλαίσιο γύρω από τα περιουσιακά αδικήματα. Ο νομοθέτης τυποποιεί ρητά ότι ορισμένες κατηγορίες πολιτών είναι εκ των πραγμάτων πιο εκτεθειμένες στις απατηλές μεθοδεύσεις και χρήζουν αυξημένης ποινικής προστασίας.

Η προχωρημένη ηλικία αποτελεί το συνηθέστερο και πλέον ξεκάθαρο κριτήριο ευαλωτότητας κατά την εφαρμογή του νόμου. Οι ηλικιωμένοι άνθρωποι συχνά στερούνται της απαραίτητης εξοικείωσης με τις νέες τεχνολογίες και τα σύγχρονα τραπεζικά πρωτόκολλα, γεγονός που τους καθιστά ευάλωτους στόχους.

Παράλληλα, ο νόμος παρέχει αυστηρή προστασία σε άτομα με ευάλωτη διανοητική κατάσταση. Σε αυτή την νομική κατηγορία εντάσσονται άτομα με διαγνωσμένη νοητική στέρηση ή άτομα που πάσχουν από παροδική ή μόνιμη έκπτωση νοητικών λειτουργιών, αδυνατώντας να αξιολογήσουν την κατάσταση.

5.Τι σημαίνει πρακτικά η πρόκληση “ φόβου, ταραχής ή ανασφάλειας” ως στοιχείο της νέας κακουργηματικής απάτης;

Μια από τις πιο επικίνδυνες και δόλιες τακτικές των δραστών είναι η σκόπιμη πρόκληση τεχνητού φόβου στο ανυποψίαστο θύμα. Η νέα νομοθεσία εισάγει με απόλυτη σαφήνεια ως επιβαρυντικό συστατικό στοιχείο την πρόκληση “ φόβου, ταραχής ή ανασφάλειας” κατά το στάδιο της τέλεσης του αδικήματος.

Το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελεί η σκηνοθεσία ανύπαρκτων τροχαίων ατυχημάτων ή κρίσιμων ιατρικών περιστατικών. Οι δράστες επικοινωνούν τηλεφωνικά, προσποιούμενοι δημόσιους λειτουργούς (π.χ. αστυνομικούς) ή ιατρούς, ισχυριζόμενοι ψευδώς ότι ένα στενό συγγενικό πρόσωπο κινδυνεύει και απαιτούνται άμεσα μετρητά.

Ο αιφνιδιασμός και η σφοδρή ψυχολογική πίεση που ασκείται εκείνη ακριβώς τη στιγμή καθιστούν το θύμα ανίκανο για λογική κρίση. Ευρισκόμενο σε κατάσταση απόλυτου πανικού και ταραχής, πείθεται άμεσα να παραδώσει μεγάλα χρηματικά ποσά ή τιμαλφή προκειμένου να προστατεύσει το αγαπημένο του πρόσωπο.

6.Ποιες είναι οι προβλεπόμενες ποινές για τις διακεκριμένες αυτές μορφές απάτης;

Το κυρωτικό πλαίσιο για τις σύγχρονες μορφές τηλεφωνικής και ηλεκτρονικής απάτης έχει αυστηροποιηθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό. Στο παρελθόν, στις περιπτώσεις που η συνολική ζημία δεν ξεπερνούσε συγκεκριμένα χρηματικά όρια, τα δικαστήρια επέβαλλαν ποινές φυλάκισης που κατά κανόνα είχαν ανασταλτικό χαρακτήρα.

Με βάση τα νέα νομοθετικά δεδομένα, εφόσον αποδειχθεί ότι συντρέχουν τα στοιχεία της διακεκριμένης μορφής (ένωση προσώπων, κατ’ επάγγελμα δράση και εκμετάλλευση ευαλωτότητας ή πρόκληση φόβου), η πράξη εκδικάζεται ως κακούργημα. Η προβλεπόμενη ποινή είναι πλέον κάθειρξη έως οκτώ (8) έτη.

Η μεταβολή της ποινής σε κάθειρξη σημαίνει ότι το νομικό σύστημα επιβάλλει κατ’ αρχήν τον εγκλεισμό των υπαιτίων σε σωφρονιστικό κατάστημα. Παράλληλα με την κύρια ποινή της στέρησης της ελευθερίας, τα δικαστήρια διατάζουν πλέον υποχρεωτικά και την επιβολή βαρύτατης χρηματικής ποινής στους καταδικασθέντες.

7.Τι προβλέπεται όταν η οικονομική ζημία από την απάτη είναι ιδιαίτερα υψηλή (άνω των 120.000 ευρώ);

Παρά το γεγονός ότι ο νέος νόμος αποσυνδέει τον αυστηρό κακουργηματικό χαρακτήρα της απάτης από το ύψος της ζημίας σε επίπεδο βασικής τυποποίησης, το μέγεθος του ποσού διατηρεί ακέραιη τη νομική του βαρύτητα. Ο νομοθέτης έχει προβλέψει μια περαιτέρω διακεκριμένη και ακόμα πιο βαριά μορφή του εγκλήματος.

Συγκεκριμένα, εάν το δικαστήριο κρίνει ότι η ζημία που προκλήθηκε από τη δόλια δράση των απατεώνων υπερβαίνει συνολικά το ποσό των 120.000 ευρώ, το πλαίσιο της επιβαλλόμενης ποινής αυστηροποιείται σε μέγιστο βαθμό. Σε αυτές τις υποθέσεις, η προβλεπόμενη ποινή ανέρχεται πλέον σε κάθειρξη έως δέκα (10) έτη.

Από νομικής άποψης, η χρήση του όρου “ συνολικά” στο γράμμα του νόμου είναι εξαιρετικά καθοριστική. Αυτό σημαίνει ότι για τον υπολογισμό του τελικού ποσού προσμετράται το άθροισμα όλων των επί μέρους ζημιών που προκλήθηκαν σε πολλαπλά διαφορετικά θύματα από την ίδια εγκληματική οργάνωση.

8.Πώς αντιμετωπίζεται η «επαγγελματική» δράση των δραστών σύμφωνα με τον αναθεωρημένο νόμο;

Ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της νέας νομικής ρύθμισης είναι η εξειδικευμένη αντιμετώπιση της δράσης εκείνων που ενεργούν “ κατ’ επάγγελμα”. Η συγκεκριμένη νομική έννοια ταυτίζεται με την πρόθεση του δράστη να διαμορφώσει μια σταθερή, επαναλαμβανόμενη πηγή εσόδων αποκλειστικά μέσα από εγκληματικές δραστηριότητες.

Στην ποινική πρακτική, η “ κατ’ επάγγελμα” τέλεση στοιχειοθετείται από τη μεθοδικότητα, την ύπαρξη οργανωμένης υποδομής και τον συνολικό σχεδιασμό του υπαιτίου. Στοιχεία όπως η λειτουργία παράνομων τηλεφωνικών κέντρων, η χρήση ειδικού λογισμικού παρακολούθησης ή η οργάνωση δικτύου μεταφοράς χρημάτων, επιβεβαιώνουν νομικά την επαγγελματική φύση.

Ο νόμος επιχειρεί έναν απολύτως διακριτό και σαφή διαχωρισμό μεταξύ του ευκαιριακού παραβάτη και του συστηματικού απατεώνα. Ο πρώτος ενδέχεται να τελέσει την πράξη σποραδικά, ενώ ο δεύτερος δρα απολύτως σχεδιασμένα, με μόνιμο σκοπό την εκμετάλλευση και τον απρόσκοπτο βιοπορισμό εις βάρος τρίτων.

9.Πώς διαφοροποιείται η απάτη μέσω υπολογιστή (άρθρο 386Α) με τα νέα δεδομένα;

Πέρα από τη συμβατική τηλεφωνική απάτη, εξίσου καταλυτικές είναι και οι νομοθετικές αλλαγές στο άρθρο 386Α του Ποινικού Κώδικα, το οποίο αφορά αμιγώς την απάτη με υπολογιστή. Η ηλεκτρονική απάτη υπάγεται πλέον ακριβώς στην ίδια αυστηρότατη δικονομική αντιμετώπιση με την τηλεφωνική της εκδοχή.

Το συγκεκριμένο αδίκημα καλύπτει όλες εκείνες τις σύγχρονες παραβατικές ενέργειες που βασίζονται στην τεχνολογία, όπως η χωρίς δικαίωμα εισαγωγή, διαγραφή ή αλλοίωση ψηφιακών δεδομένων. Πρόκειται για το νομικό πλαίσιο μέσω του οποίου διώκονται οι εκτεταμένες ηλεκτρονικές επιθέσεις τύπου phishing και hacking.

Με τη νέα τροποποίηση, ενσωματώθηκε και στο άρθρο 386Α το ίδιο επιβαρυντικό εδάφιο που διέπει το άρθρο 386. Συνεπώς, όταν η ηλεκτρονική απάτη τελείται κατ’ επάγγελμα, με τη σύμπραξη περισσότερων προσώπων, και περιλαμβάνει πρόκληση ταραχής ή εκμετάλλευση ευαλωτότητας, μετατρέπεται αμέσως σε κακούργημα.

10.Τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες σε περίπτωση που πέσουν θύματα τέτοιων εγκληματικών πράξεων;

Στις υποθέσεις περιουσιακών εγκλημάτων αυτής της φύσης, ο παράγοντας του χρόνου και η άμεση νομική αντίδραση κρίνονται ζωτικής σημασίας. Οι πολίτες θα πρέπει κατ’ αρχήν να επιδεικνύουν απόλυτη επιφυλακτικότητα σε απροσδόκητες τηλεφωνικές κλήσεις που ζητούν εσπευσμένα μεταφορές χρηματικών ποσών ή αποκάλυψη τραπεζικών δεδομένων.

Σε περίπτωση που ένας πολίτης διαπιστώσει ότι έπεσε θύμα απατηλής συμπεριφοράς, η απολύτως πρώτη ενέργεια επιβάλλεται να είναι η άμεση επικοινωνία με το πιστωτικό του ίδρυμα. Το “ πάγωμα” των τραπεζικών λογαριασμών και η ακύρωση των πιστωτικών καρτών είναι συχνά το μόνο μέτρο που μπορεί να προλάβει τη μεταφορά των κεφαλαίων στους δράστες.

Ακολούθως, απαιτείται η άμεση και επίσημη καταγγελία του συμβάντος στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος ή στο πλησιέστερο αρμόδιο Αστυνομικό Τμήμα. Για την επάρκεια της ποινικής δικογραφίας, το θύμα οφείλει να διαφυλάξει κάθε διαθέσιμο αποδεικτικό στοιχείο, όπως ιστορικό κλήσεων, γραπτά μηνύματα και αρχεία ψηφιακών συναλλαγών.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές. Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά τη νομική συμβουλή για τη συγκεκριμένη υπόθεσή σας.

Σχετικά άρθρα

Απόψεις

Τι αλλάζει για τους ανηλίκους στο Διαδίκτυο;10 Ερωτήσεις – Απαντήσεις για τον Νέο Νόμο 5350/2026

Το ψηφιακό δίκαιο στη χώρα μας διαμορφώνεται με ταχύτατους ρυθμούς, ενσωματώνοντας νέους κανονισμούς που επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο παροχής και χρήσης των διαδικτυακών υπηρεσιών. Πρόσφατα, τέθηκε σε ισχύ…

Απόψεις

Νέο πλαίσιο λειτουργίας εταιρειών ενημέρωσης: Οδηγός Κανονιστικής Συμμόρφωσης

Η διαρκής εξέλιξη του ρυθμιστικού περιβάλλοντος επιβάλλει την άμεση προσαρμογή των νομικών προσώπων σε αυστηρότερα πρότυπα εταιρικής διακυβέρνησης και λειτουργικής διαφάνειας. Πρόσφατα, η εγχώρια έννομη τάξη υποδέχθηκε μια…

Απόψεις

Νέες Διοικητικές Διαδικασίες και Μεταβιβάσεις Ακινήτων (Ν. 5293/2026): Οδηγός σε 10 ερωταπαντήσεις

Η καθημερινή συναλλαγή των πολιτών με τη δημόσια διοίκηση και η διεκπεραίωση γραφειοκρατικών υποθέσεων, από την έκδοση απλών πιστοποιητικών έως τις απαιτητικές μεταβιβάσεις ακινήτων, αποτελεί παραδοσιακά πηγή καθυστερήσεων…

Όλα τα άρθρα

Μείνετε ενημερωμένοι για νομικά νέα

Σύντομα μηνύματα για ό,τι αλλάζει και αφορά τους εντολείς μας. Χωρίς διαφημίσεις — διαγραφή όποτε θέλετε.

Με την εγγραφή συναινείτε στη λήψη ενημερώσεων. Δείτε την Πολιτική Απορρήτου.